بیماری ام اس .سرطان. .انمی یا کم خونی.بزرگی طحال.فاویسم.هموفیلی. . خستگی .

 
 
نویسنده : فرزانه (ربابه)دریاباری - ساعت ۸:٢٤ ‎ب.ظ روز ۱۳۸۸/۱٢/٢۸
 

کم‌خونی وضعیتی است که در آن تعداد یا اندازه گلبول‌های قرمز و یا مقدار هموگلوبین موجود در خون کاهش یافته و تبادل اکسیژن و دی‌اکسیدکربن بین خون و سلول‌هادچار اختلال می‌شود. از علل ایجادکننده کم‌خونی می‌توان کمبودهای تغذیه‌ای، خونریزی، ناهنجاری‌های ژنتیکی، بیماری‌های مزمن و یا مسمومیت‌های دارویی را نام برد. منظور از کم‌خونی‌های تغذیه ای کم‌خونی‌هایی است که در اثر دریافت ناکافی مواد مغذی ایجاد می‌شوند.
از مهم‌ترین مواد مغذی جهت خون‌سازی که کمبود آن‌ها موجب بروز کم‌خونی می‌شود می‌توان به آهن،‌ ویتامین ب 12 و اسیدفولیک اشاره کرد. از بین آن‌ها کم‌خونی ناشی از فقر آهن یکی از شایع‌ترین کم‌خونی‌های تغذیه‌ای است.
کم‌خونی ناشی از فقر آهن
فقر آهن یکی از شایع‌ترین اختلالات تغذیه‌ای در کشورهای در حال توسعه و مهم‌ترین علت کم‌خونی تغذیها در کودکان و زنان در سنین باروری است که با ایجاد گلبول‌های قرمز کوچک و کاهش میزان هموگلوبین مشخص می‌شود که این بیماری سبب اتلاف منابع و مراقبت‌های بهداشتی، کاهش بهره‌وری در اثر افزایش میزان مرگ و میر ابتلا به بیماری در مادران و کودکان و بالاخره کاهش ظرفیت جسمی‌ و روانی در بخش بزرگی از جامعه می‌شود.
میزان نیاز به آهن
میزان نیاز به آهن براساس سن، جنس و وضعیت فیزیولوژیکی افراد متفاوت است. مثلا زنان باردار به علت افزایش حجم خون، رشد جنین و جفت و سایر بافت‌ها به آهن بیشتری نیاز دارند. به همین دلیل بیش از سایرین در معرض خطر کم‌خونی قرار دارند. در شیرخواران در صورت سلامت مادران، میزان آهن موجود در شیر مادر برای 6ـ4 ماه اول زندگی کافی است. ولی در مورد نوزادانی که با وزن کم متولد می‌شوند، ذخایر آهن کم بوده و باید از 3 ماهگی آهن اضافی به صورت قطره خوراکی خورانده شود. همچنین بستن پیش از موقع بند ناف نیز به این دلیل که نوزاد را از یک سوم کل خونش محروم می‌کند، خطر فقر آهن را افزایش می‌دهد.
دلایل فقر آهن
دلایل گوناگونی برای کمبود آهن وجود دارد که از آن جمله می‌توان به علل زیر اشاره کرد
1 ـ دریافت ناکافی آهن به دلیل رژیم غذایی مورد استفاده که در آن آهن کمی ‌وجود دارد، مانند بعضی از رژیم‌های گیاه خواری.
2 ـ جذب ناکافی آهن در اثر اسهال، کاهش ترشح اسید معده، مشکلات گوارشی یا تداخلات دارویی و داروهایی مثل کلستیرامین، سایمتیدین، پانکراتین، رانیتیدین و تتراسایکلین).
3 ـ افزایش نیاز به آهن برای افزایش حجم خون در دوران نوزادی، نوجوانی، بارداری و شیردهی.
4 ـ خون‌ریزی زیاد در دوران عادت ماهانه و یا در اثر جراحات یا ناشی از همورویید (بواسیر) یا بیماری‌های بدخیم و انگل‌ها. کمبود آهن در مردان بزرگسال معمولا در اثر از دست دادن خون است.
علایم کم‌خونی ناشی از فقر آهن
بعضی از علایم کم‌خونی فقر آهن عبارتند از:
رنگ پریدگی پوست، زبان و مخاط داخل لب و پلک چشم‌ها، خستگی زودرس، سرگیجه و سردرد، خواب رفتن و سوزن سوزن شدن دست و پاها، حالت تهوع و در کم‌خونی شدید گود شدن روی ناخن(ناخن قاشقی).
درمان کم‌خونی ناشی از فقر آهن
برای درمان کم‌خونی از چند روش استفاده می‌شود که بهترین و کم‌خطرترین آن‌ها استفاده از مکمل‌های خوراکی است. درمان با نمک‌های ساده آهن مثل سولفات فروی خوراکی کاملا موثر بوده و به شکل قرص، کپسول یا مایع است و باید مصرف آن‌ها تا چندین ماه ادامه یابد.
چنانکه این قرص‌ها با معده خالی مصرف شوند جذب آن‌ها بهتر و بیشتر صورت می‌گیرد، ولی در این حالت سبب تحریک معده و بروز مشکلات گوارشی می‌شوند. عوارض گوارشی ناشی از مصرف آهن نظیر تهوع، دل پیچه، سوزش قلب، اسهال یا یبوست را می‌توان به حداقل رساند، به شرطی که آهن را با میزان بسیار کم مصرف کرده و به تدریج به میزان آن افزوده تا به حد مورد نیاز بدن برسد. بهتر است قرص آهن در آخر شب قبل از خواب استفاده شود تا عوارض ناشی از آن کاهش یابند.
ویتامینc جذب آهن را افزایش می‌دهد. به همین دلیل معمولا مصرف ویتامین c به همراه آهن پیشنهاد می‌شود. علاوه بر درمان دارویی باید به میزان آهن قابل جذب در غذا نیز توجه کرد. جذب آهن غذا اغلب تحت تاثیر شکل آهن موجود در آن می‌باشد. آهن موجود در پروتئین‌های حیوانی مانند گوشت گاو، ماهی، پرندگان (آهن هم) بیشتر جذب می‌شود، در حالی که جذب آهن پروتئین‌های گیاهی مانند سبزی‌ها و میوه‌ها (آهن غیرهم) کمتر می‌باشد. باید توجه داشت که ویتامینc جذب آهن سبزی‌ها و میوه‌ها (آهن غیرهم) را بیشتر می‌کند. مصرف چای همراه یا بلافاصله بعد از غذا می‌تواند جذب آهن را تاحدصفر تا پنج درصد کاهش دهد.
قهوه، تخم‌مرغ، شیر و لبنیات، نان گندم، حبوبات (حاوی اسید فیتیک) و فیبرهای غذایی جذب آهن را به علت تشکیل کمپلکس‌های نامحلول کاهش می‌دهند. بنابراین فرآورده‌های حاوی آهن، طی یک ساعت قبل یا دو ساعت بعد از مصرف هر یک از این مواد نباید مصرف شود.
منابع غذایی آهن دار
منابع غذایی آهن‌دار عبارتند از جگر، قلوه، گوشت قرمز، ماهی، زرده تخم‌مرغ، سبزی‌های دارای برگ سبز تیره مانند جعفری، اسفناج و حبوبات، مثل عدس و لوبیا همچنین میوه‌های خشک (برگه‌ها) بخصوص برگه زردآلو و دانه‌های روغنی.
عوامل افزایش دهنده جذب آهن و منابع غذایی آن‌ها:
ـ اسید سیتریک و اسید اسکوربیک یا ویتامین ث که در آلو، خربزه، ریواس، انبه، گلابی، طالبی، گل کلم، سبزی‌ها، آب پرتقال، لیمو شیرین، لیمو ترش، سیب و آناناس وجود دارند می‌توانند عوامل افزایش دهنده جذب آهن در بدن باشند.
2 ـ اسید مالیک و اسید تارتاریک که در هویج، سیب زمینی، چغندر، کدوتنبل، گوجه فرنگی، کلم پیچ و شلغم موجود است نیز سبب افزایش جذب آهن می‌شوند.
3 ـ محصولات تخمیری مثل سس سویا نیز در این دسته از عوامل گنجانده می‌شود.
توصیه‌های کلی زیر را به کار ببندید:
1 ـ استفاده از غذاهایی که غنی از آهن می‌باشند.
2 ـ استفاده از منابع غذایی حاوی ویتامین ث هر وعده غذایی جهت جذب بهتر آهن (مثل پرتقال، گریب‌فروت، گوجه فرنگی، کلم، توت فرنگی، فلفل سبز، لیمو ترش)
3 ـ گنجاندن گوشت قرمز، ماهی یا مرغ در برنامه غذایی.
4 ـ پرهیز از مصرف چای یا قهوه همراه یا بلافاصله بعد از غذا.
5 ـ برطرف کردن مشکلات گوارشی و یبوست.
6 ـ تصحیح عادات غذایی غلط (مثل مصرف مواد غیر خوراکی مانند خاک، یخ) که خود از علایم کم خونی فقر آهن می باشند.
7 ـ مشاوره با پزشک و متخصص تغذیه جهت پیشگیری به موقع و یا بهبود کم‌خونی.
8 ـ استفاده از نانهایی که از خمیر ورآمده تهیه شده‌اند.
9 ـ استفاده از خشکبار مثل توت خشک، برگه آلو، انجیر خشک و کشمش که منابع خوبی از آهن هستند.
10 ـ استفاده از غلات و حبوبات جوانه زده.
11 ـ شست و شو و ضد عفونی کردن سبزی‌هایی که استفاده می‌کنید.
12 ـ شستن کامل دستها با آب و صابون قبل از تهیه و مصرف غذا و پس از هر بار اجابت مزاج
13 ـ مصرف روزانه یک قرص آهن از پایان ماه چهارم بارداری تا سه ماه پس از زایمان در زنان باردار.
14 ـ مصرف قطره آهن همزمان با شروع تغذیه تکمیلی تا پایان 2 سالگی در کودکان


 
comment نظرات ()
 
 
 
نویسنده : فرزانه (ربابه)دریاباری - ساعت ۱٢:۱٦ ‎ب.ظ روز ۱۳۸۸/٧/۸
 
ساعت ۶:٠۸ ‎ب.ظ روز ۱۳۸۸/۶/۶    

 

آهن و کم خونی (آنمی ) فقر آهن

آهن :

آهن یک ریزمغذی ضروری برای ساختن گلبولهای قرمز خون است. برای ساخته شدن گلبولهای قرمز خون بدن به موادمغذی مختلفی مثل آهن ، اسید فولیک، ویتامین ب12 ،ب6 ،ب2 وویتامین ث نیازدارد که باید از طریق برنامه غذایی روزانه تامین شود. کمبود آهن موجب بروز کمخونی فقرآهن می شود.

کمخونی فقراهن چیست؟

اگر آهن به مقدار کافی برای ساختن گلبول قرمز خون در دسترس بدن قرار نگیرد ، بدن ابتدا از دخیره خود استفاده می کند. و در صورت ادامه کمبود ، دخایر آهن بدن کاهش می یابد. زمانی که کمبود اهن ادامه می یابد ، ذخایر بدن تخلیه شده وکمخونی فقراهن بروز می کند.

چه کسانی در معرض کم خونی فقراهن قرار دارند؟

کم خونی در تمام سنین دیده می شود ولی برخی از افراد ازجمله کودکان زیر 6سال بخصوص کودکان زیر2 سال به علت رشد سریع وقطع زودرس شیرمادر و  دیر شروع  کردن غذای کمکی ( غذای کمکی باید از پایان6 ماهگی همراه با شیر مادر به کودک داده شود) ، زنان در سنین باروری( به علت عادت ماهیانه ،بارداری وشیردهی ) ، نوجوانان به علت جهش رشد دوران بلوغ  بیشتر در معرض خطر کمبود اهن وکمخونی ناشی از ان قرار می گیرند. دختران نوجوان به علت شروع عادت ماهیانه وازدست دادن خون بیشتر از پسران نوجوان در معرض خطر کم خونی فقرآهن قراردارند. عادات غذایی غلط مثل مصرف چای بلافاصله پس از غذا ویا مصرف نانهایی که درتهیه آنها جوش شیرین بکار رفته وخمیر آنها ورنیامده است، نیز منجر به کمبود اهن می شود.

کم خونی فقرآهن چه مشکلاتی ایجاد می کند؟

کمبود اهن می تواند منجربه تاخیر رشد جسمی ، اختلال در تکامل مغزی ، کاهش بهره هوشی کودکان، کاهش قدرت یادگیری وافت تحصیلی بشود. بهره هوشی کودکانی که دچار کمبود اهن می شوند 5تا10امتیاز کمتر از کودکان غیرکمخون است. کودکان کم خون در مدرسه دچار افت تحصیلی می شوند. کمبوداهن مقاومت بدن را دربرابر عفونتها کاهش می دهد و فرد مبتلا به کمبود اهن بیشتر به بیماری ها مبتلا می شود ودوره بیماری دراو طولانی تر است. درافراد برگسالی که دچار کمبود اهن می شوند قدرت تمرکزحواس کم می شود .این افراد درانجام کارهای روزانه کارایی لازم را ندارندوخیلی زود دچار ضعف وخستگی می شوند.  زنانی که دچارکمبودآهن می شوند،اغلب بی حوصله هستند ، علاقه ایی به کارکردن ندارند وخیلی زود احساس خستگی می کنند که خود موجب کاهش سطح مراقبت در خانواده می شود. اثرات کمخونی دردوران شیرخواری واوایل کودکی غیرقابل جبران وبادرمان های بعدی هم قابل اصلاح نیست. کم خونی مادرباردار به دلیل کمبود اهن سبب تاخیر رشدجنین ،تولد نوزاد باوزن کم (کمتر از 2500گرم) وافزایش مرگ ومیر حول وحوش زایمان می شود. ازدست دادن خون به هنگام زایمان برای مادری که دچار کم خونی شدید است بسیار خطرناک است وممکن است موجب مرگ مادر بشود.

منابع غذایی آهن

جگر، گوشت،مرغ،ماهی بهترین منابع غذایی اهن است.علاو بران، تخم مرغ، غلات وحبوبات مثل عدس ،لوبیا، سبزی ها مثل جعفری ،اسفناج، انواع خشکبار مثل توت خشک،انجیر،کشمش ،خرما وانواع مغزها مثل پسته،بادام فگردو وفندق ازمنابع خوب اهن بشمار میروند. بعضی از سبزی ها مثل گوجه فرنگی،فلفل دلمه ایی ،کلم ،گل کلم دارای ویتامین هستند واگر همراه باغذا مصرف شوندباعث افزایش جذب اهن غذا می شوند. میو ها بخصوص مرکبات نیز اگر پس از غذا مصرف شوند باعث افرایش جذب اهن وعده غذای می شوند.

اگر حتی مقدارکمی گوشت به غذاهای گیاهی اضافه شوند جذب اهن بیشتر میشود . مخلوط کرد مقدارکمی گوشت به سویا جهت تهیه انواع غذاها مثل کتلت ،همبرگرویا ماکارونی موجب می شود اهن بیشتری به بدن برسد.

چگونه باید از کمبود اهن وکمخونی فقراهن پیشگیری کرد؟

  1. تمام افراد خانواده باید دربرنامه غذایی روزانه خود ازموادغذایی اهن دار مثل گوشت قرمز، مرغ،ماهی ،تخم مرغ ، سبزیجات مثل جعفری ،اسفناج وحبوبات مثل عدس ولوبیااستفاده کند.
  2. همراه باغذا از سالاد شامل گوجه فرنگی ،کاهو،فلفل سبزدلمه ایی ویا سبزی های تازه مثل سبزی خوردن وبعد ازغذا میوه بخصوص مرکبات که حاوی ویتامین C می باشد،استفاده کنند. ویتامین C چذب اهن غذا را افزایش می دهد.
  3. کودکان ونوجوانان باید تشویق شوند که بجای مصرف تنقلات تجارتی مثل چیپس ،پفک ونوشابه های گازدار از انواع خشکبار مثل برگه ها ، توت خشک ،انجیر خشک،کشمش ،خرما وانواع مغزها شامل فندق،پسته ،گردو ،بادام که از منابع خوب اهن می باشند استفاده کنند.
  4. ازمصرف چای بلافاصله قبل وبعد ازغذا خودداری کرده وچای را یک تا دوساعت پس از صرف غذا بنوشید.
  5. برای جلوگیری از ابتلا به آلودگی های انگلی اصول بهداشت فردی بخصوص شستن کامل دستها بااب وصابون قبل از تهیه ومصرف غذا وپس از هرباراجابت مزاج رارعایت کنید.
  6. هنگام مصرف سبزی های خام دقت کنید که کاملا شسته وضد عفونی شده باشد.
  7. ارنانهایی استفاده کنید که خمیران کاملا ورامده ودرتهیه انها از جوش شیرین استفاده نشده باشد.
  8. خانمهای باردار باید طبق توصیه پزشک از پایان ماه چهارم بارداری تا 3 ماه پس از زایمان روزانه یک عدد قرص آهن مصرف کنند.
  9. کودکان زیر 2 سال هم همزمان با شروع تغذیه تکمیلی تا 2 سالگی طبق توصیه پزشک ازقطره آهن استفاده نمایند.
  10. تغذیه کودک با شیر مادر از بروز کمخونی در شیرخوار جلوگیری می کند.آهن موجود درشیر مادر اگر چه کم است ولی از قدرت جذب بالایی برخورداراست به همین دلیل خطر بروز کمبود اهن وکم خونی در کودکانی که با شیرمادر تغذیه می شوند کمتر است.

 


 
comment نظرات ()